نمونهء ديگر اين قبيل انتقادها را در كتاب سراج السالكين مىتوان يافت كه به نام شاه عباس و امام قلى خان در سال 1031 نوشته شده و شرحى بر يك رسالهء اعتقادى است . در اين كتاب ، با وجود آن كه سبك آن عرفانى است ، از صوفيان زمان نكوهش شده است . « 1 » محمد تقى مجلسى و تصوف يكى از شاگردان شيخ بهايى ، ملا محمد تقى مجلسى ( م 1070 ) است كه بيش از استاد به اخبار و احاديث گرويده و به همين دليل ، خود را يكى از عوامل مهم نشر حديث يا اخبارگرايى در ايران دانسته است . وى به پيروى از استاد ، علائق زاهدانه و اعتقاد به كشف و كرامات را حفظ كرده و از اين دست مطالب ، در آثار خود ، به طور جسته گريخته آورده است . ما نمونه‌هايى از آن را در مرورى كه بر كتاب لوامع صاحبقرانى با عنوان مسائل دينى و فرهنگى دورهء صفوى از زبان مجلسى داشتيم ، و در همين مجموعه چاپ كرديم ، آورده‌ايم . مطالب يادشده ، اعتقاد وى را به كشف و شهود كه يكى از ويژگىهاى مهم فكرى عارفان است ، نشان مىدهد . شخصيت مجلسى اول ، شخصيتى شناخته شده بوده و علايق او به معنويات و عرفانيات ، براى بسيارى قابل درك بوده است . خوانسارى با ياد از اين كه فيض از طرف عالمان ضد صوفى مورد انتقاد بوده است ، مىنويسد : علامه مجلسى توجهى به اين مسئله نداشت ؛ زيرا فيض را با پدر خويش هم مشرب مىدانست . « 2 » عبد الكريم گزى هم نوشته است : به هر حال ، آخوند ملا محمد تقى اهل رياضت و عبادت و فكر و ذكر » بوده ، « اربعين‌ها رياضت كشيده و با صوفيه هم ارتباطى داشته كه صوفيه او را از خود مىدانند و سلسله سند به او مىرسانند . » « 3 » و نيز مىنويسد : « و رسالهء حديقهء فارسى ، در مسألهء عمليه براى عوام نوشته كه طريق احتياط هم دست داده است و تا كنون هم نزد بعضى از عرفا و صوفيهء شيعه عمل به او مىنمايند . » « 4 » پس از آن مىنويسد : « ولى مرحوم آخوند ملا محمد باقر - ولد او - نوشته كه صوفى نبودند ، و به جهت مصلحت وقت و شرع با آن‌ها مخالطه داشتند ، و بايد همين نحوها باشد . » « 5 » آقا احمد كرمانشاهى ( م 1243 ) هم نوشته است : بعد از اوان تحصيل ، مدتى در نجف اشرف در مقام مهدى عليه السلام به رياضت مشغول شد ، و در كسب

--> سياسى يك عالم دورهء صفوى . ( 1 ) . بنگريد : مقدمهء كسر اصنام الجاهلية ، ( از دانش‌پژوه ) ص 6 ( 2 ) . خوانسارى ، روضات الجنات ، ج 6 ، ص 82 ( 3 ) . گزى ، تذكرة القبور ، ص 66 ( 4 ) . همان ، ص 74 ( 5 ) . همان ، ص 66